Sprzedaż ziołomiodów z własnej pasieki to temat, który od lat budzi liczne pytania i wątpliwości wśród polskich pszczelarzy – przede wszystkim dlatego, że pojęcie „ziołomiód” nie istnieje w polskim prawie. To z pozoru drobny fakt ma daleko idące konsekwencje prawne, podatkowe i sanitarne, które każdy pszczelarz planujący sprzedaż tego produktu powinien dokładnie rozumieć.

Ziołomiód a prawo – produkt bez definicji prawnej

Pierwsza i najważniejsza rzecz, którą musi wiedzieć każdy pszczelarz chcący sprzedawać ziołomiody: w polskim prawie nie istnieje pojęcie „ziołomiód”. Nie ma żadnego rozporządzenia, ustawy ani normy branżowej, która definiowałaby ten produkt, określała jego skład, proces produkcji czy sposób etykietowania.

Jak wynika z analizy prawnej opublikowanej w czasopiśmie Pasieka (Woźna-Burdziak, 2024), ziołomiód nie jest „miodem” w rozumieniu przepisów – a to rozróżnienie jest kluczowe. Miód pszczeli ma swoją ścisłą prawną definicję zawartą w § 15 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych. Każdy produkt, który odbiega od tej definicji – w tym miód z dodatkiem ziół – nie może być nazywany „miodem” na etykiecie.

Konsekwencją braku dedykowanych przepisów jest to, że do produkcji i sprzedaży ziołomiodów stosuje się przepisy ogólne dotyczące żywności. To sprawia, że granice prawne są mniej oczywiste niż przy sprzedaży czystego miodu pszczelego i wymagają dokładnego zapoznania się z regulacjami kilku różnych aktów prawnych jednocześnie.

Kluczowa różnica: miód nieprzetwoarzony vs. miód z dodatkami

Zrozumienie tej różnicy jest absolutnie fundamentalne dla każdego pszczelarza planującego sprzedaż ziołomiodów. Polskie przepisy w ramach sprzedaży bezpośredniej i rolniczego handlu detalicznego (RHD) zezwalają pszczelarzom na sprzedaż wyłącznie produktów pszczelich nieprzetworzonych.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 września 2015 r. w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do sprzedaży bezpośredniej, do produktów pszczelich objętych tymi przepisami należą wyłącznie: miód, pyłek pszczeli, pierzga i mleczko pszczele. Przepisy te dotyczą wyłącznie surowców nieprzetworzonych.

Ziołomiód – jako miód z dodatkami roślinnymi – jest produktem przetworzonym, który wykracza poza zakres sprzedaży bezpośredniej i RHD w ich klasycznej formie pszczelarskiej. To oznacza, że pszczelarz nie może po prostu wziąć miodu ze swojej pasieki, dodać do niego ziół i sprzedawać go w ramach tych samych uprawnień, które posiada do sprzedaży czystego miodu.

Sprzedaż bezpośrednia – co obejmuje i czego nie

Sprzedaż bezpośrednia (SB) to forma wprowadzania żywności do obrotu, w której producent rolny sprzedaje swoje produkty bezpośrednio konsumentowi finalnemu. Regulowana jest przepisami weterynaryjnymi i sanitarnymi.

W przypadku produktów pszczelarskich sprzedaż bezpośrednia jest możliwa po złożeniu wniosku do Powiatowego Lekarza Weterynarii (PLW) co najmniej 30 dni przed rozpoczęciem działalności. Wniosek podlega opłacie skarbowej w wysokości 10 zł. Pszczelarz musi też posiadać numer EP nadany przez ARiMR (Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa) i prowadzić ewidencję sprzedaży.

Sprzedaż bezpośrednia nie obejmuje jednak miodu z dodatkami – w tym ziołomiodów. Pszczelarz zarejestrowany wyłącznie do sprzedaży bezpośredniej produktów pszczelich nie może legalnie sprzedawać ziołomiodów w tej samej formule prawnej. Sprzedaż ziołomiodów jako produktu przetworzonego wymaga odrębnego reżimu prawnego.

Rolniczy Handel Detaliczny – zasady i ograniczenia przy ziołomiedzie

Rolniczy Handel Detaliczny (RHD) to forma sprzedaży żywności własnej produkcji przez rolników, dostępna w Polsce od 2017 roku. Regulowana jest przede wszystkim ustawą z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia sprzedaży żywności przez rolników oraz szeregiem rozporządzeń wykonawczych.

W ramach RHD produkty pszczele nieprzetworzone (miód, pyłek, pierzga, mleczko) mogą być sprzedawane na podstawie wpisu do rejestru zakładów prowadzonego przez PLW. Jednak w obecnym stanie prawnym RHD nie przewiduje możliwości sprzedaży przetworzonych produktów pszczelich – w tym miodu z dodatkami ziołowymi. Potwierdzają to wprost przepisy i interpretacje Mazowieckiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego (MODR).

Sprzedaż w ramach RHD ma korzystne aspekty podatkowe: przychody do 100 000 zł rocznie są zwolnione z podatku dochodowego. Powyżej tej kwoty można skorzystać z opodatkowania ryczałtem w wysokości 2% od nadwyżki. Ziołomiód jednak – ze względu na przetworzony charakter – wypada poza ten preferencyjny system, chyba że producent uzyska odpowiednie wpisy i zezwolenia jako zakład produkcji żywności.

Jak legalnie sprzedawać ziołomiody – trzy ścieżki prawne

Skoro ziołomiód nie mieści się w standardowych ramach sprzedaży bezpośredniej ani klasycznego RHD dla produktów pszczelich, pszczelarz ma do wyboru kilka legalnych ścieżek:

Ścieżka 1: RHD z rozszerzonym zakresem (produkty mieszane roślinno-zwierzęce)

RHD w Polsce obejmuje nie tylko produkty zwierzęce, ale też produkty mieszane, zawierające składniki roślinne i zwierzęce. Ziołomiód można próbować zakwalifikować jako produkt mieszany (miód – składnik zwierzęcy + zioła – składnik roślinny) i zarejestrować jego sprzedaż w ramach RHD. W tym przypadku nadzór sprawuje Główny Inspektor Sanitarny (GIS) lub Powiatowy Inspektor Sanitarny (PIS), a nie Inspekcja Weterynaryjna. Należy złożyć wniosek o wpis do rejestru zakładów objętych nadzorem sanitarnym.

Ścieżka 2: Rejestracja jako zakład produkcji żywności w GIS

Producent ziołomiodu może zarejestrować się jako podmiot działający na rynku spożywczym (FBO – Food Business Operator) w rozumieniu rozporządzenia (WE) nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie higieny środków spożywczych. Wymaga to złożenia wniosku o zatwierdzenie lub rejestrację zakładu do właściwego terenowo Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (PPIS). To ścieżka bardziej wymagająca, ale dająca najszersze możliwości sprzedażowe.

Ścieżka 3: Zarejestrowana działalność gospodarcza

Producent ziołomiodów chcący dostarczać produkt do sklepów, hurtowni i sieci handlowych musi zarejestrować działalność gospodarczą (jednoosobową lub w innej formie) i spełnić surowsze wymagania jako przedsiębiorca z branży spożywczej. To jedyna ścieżka umożliwiająca sprzedaż hurtową i dystrybucję do podmiotów pośrednich (sklepy zielarskie, apteki zielarskie, sklepy internetowe ze zdrową żywnością).

Rejestracja i formalności krok po kroku

Niezależnie od wybranej ścieżki, każdy pszczelarz produkujący żywność do sprzedaży musi przejść przez szereg obowiązkowych formalności. Oto chronologiczny schemat działania:

Krok 1 – Rejestracja pasieki w PIW:
Zgłoszenie do Powiatowego Inspektora Weterynarii jest obowiązkowe dla każdego posiadacza pszczół. Od 18 marca 2026 r. rejestracja pasieki w PIW jest bezwzględnie wymagana na mocy nowych przepisów. Procedura jest bezpłatna.

Krok 2 – Uzyskanie numeru EP w ARiMR:
Każdy pszczelarz sprzedający produkty pszczele musi posiadać numer ewidencyjny producenta (EP) nadany przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Rejestracja jest bezpłatna i odbywa się w powiatowym biurze ARiMR.

Krok 3 – Wpis do rejestru zakładów:
W zależności od wybranej ścieżki – wpis do rejestru zakładów weterynaryjnych (PLW) lub sanitarnych (PPIS). Wniosek należy złożyć co najmniej 30 dni przed planowanym rozpoczęciem sprzedaży. Opłata skarbowa: 10 zł.

Krok 4 – Zgłoszenie do GIS (przy produktach mieszanych):
Przy ziołomiedzie jako produkcie mieszanym konieczne może być złożenie powiadomienia do Głównego Inspektora Sanitarnego za pośrednictwem systemu elektronicznego, co umożliwia legalną sprzedaż na terenie całej Polski.

Krok 5 – Wdrożenie systemu HACCP lub GHP/GMP:
Każdy podmiot produkujący żywność do sprzedaży jest zobowiązany do wdrożenia zasad dobrej praktyki higienicznej (GHP) i dobrej praktyki produkcyjnej (GMP), a przy większej skali – pełnego systemu HACCP (analiza zagrożeń i krytyczne punkty kontroli). Dla małych producentów wymagania są uproszczone, ale podstawowa dokumentacja jest obowiązkowa.

Krok 6 – Prowadzenie ewidencji sprzedaży:
Obowiązkowe prowadzenie uproszczonej ewidencji sprzedaży – zeszyt lub elektroniczny rejestr z datami, ilościami i rodzajem sprzedanego produktu.

Wymagania sanitarne i higieniczne przy produkcji

Produkcja ziołomiodów przeznaczonych do sprzedaży musi odbywać się w warunkach spełniających wymagania sanitarne określone w rozporządzeniu (WE) nr 852/2004 w sprawie higieny środków spożywczych oraz w krajowych przepisach wykonawczych.

Pomieszczenie produkcyjne (pracownia miodowa lub kuchnia produkcyjna) musi spełniać minimalne wymagania higieniczne: łatwo zmywalne powierzchnie (ściany, podłogi, blaty), odpowiednia wentylacja, dostęp do bieżącej wody ciepłej i zimnej, możliwość mycia i dezynfekcji rąk, odpowiednie warunki przechowywania surowców i gotowych produktów z zachowaniem zasady rozdziału asortymentowego.

Surowce do produkcji ziołomiodów – zarówno miód, jak i zioła – muszą być odpowiednio udokumentowane. Zioła nabywane od zewnętrznych dostawców powinny posiadać dokumenty zakupu. Używany miód musi pochodzić ze zarejestrowanej pasieki producenta. Prowadzona dokumentacja powinna umożliwiać identyfikowalność (traceability) każdej partii produktu – co to jest, skąd pochodzi, kiedy zostało wyprodukowane i do kogo sprzedane.

Etykietowanie ziołomiodów – obowiązkowe elementy

Etykietowanie to jeden z najbardziej regulowanych aspektów sprzedaży ziołomiodów. Jako że produkt ten jest środkiem spożywczym, podlega przepisom rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności.

Obowiązkowe elementy etykiety ziołomiodu:

• Nazwa produktu – nie może brzmieć „miód” (produkt zawiera dodatki); prawidłowe nazwy to np. „Miód z majerankiem”, „Preparat miodowo-ziołowy z cynamonem”, „Miód pszczeli z ziołami – produkt wieloskładnikowy”
• Wykaz składników – w kolejności malejącej według masy w momencie użycia; np. „Miód pszczeli (80%), majeranek suszony (15%), cynamon (5%)”
• Alergeny wyróżnione w wykazie składników (pogrubioną czcionką lub innym kolorem)
• Masa netto (w gramach lub kilogramach)
• Data minimalnej trwałości (najlepiej spożyć przed: dd/mm/rrrr) lub termin przydatności do spożycia
• Warunki przechowywania
• Nazwa lub firma i adres producenta – pełne dane producenta wprowadzającego produkt do obrotu
• Kraj lub miejsce pochodzenia – wymagane dla miodu; zalecane dla produktu finalnego
• Wartość odżywcza – obowiązkowa przy sprzedaży poza sprzedażą bezpośrednią; przy małych opakowaniach (powierzchnia < 25 cm²) możliwe zwolnienie

Kluczowe zastrzeżenie: ziołomiód nie może być opisywany jako „lek”, „środek leczniczy” ani „suplement diety” na etykiecie bez uzyskania odrębnych zezwoleń i rejestracji (suplementy wymagają powiadomienia GIS; leki – rejestracji w URPL). Opisy właściwości zdrowotnych podlegają przepisom rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych.

Dozwolone oświadczenia zdrowotne a marketing ziołomiodów

To jeden z najtrudniejszych aspektów prawnych dla producentów ziołomiodów. Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 ściśle reguluje, jakie twierdzenia o właściwościach zdrowotnych produktów spożywczych można stosować w marketingu i na etykietach.

Zakazane są wszelkie twierdzenia sugerujące, że produkt leczy, zapobiega lub łagodzi choroby – np. „leczy kaszel”, „pomaga przy cukrzycy”, „usuwa stan zapalny stawów”. Takie oświadczenia przysługują wyłącznie produktom leczniczym zarejestrowanym w Urzędzie Rejestracji Produktów Leczniczych (URPL).

Dozwolone są ogólne oświadczenia zdrowotne zatwierdzone przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) i ujęte na liście dozwolonych oświadczeń, np.: „Witamina C przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego” – ale wyłącznie jeśli produkt zawiera tę witaminę w odpowiedniej ilości. Oświadczenia o składnikach botanicznych (ziołach) są zawieszony na poziomie UE od 2010 r. – formalnie nie są ani zatwierdzone, ani zakazane, co tworzy szarą strefę prawną.

Bezpieczna strategia marketingowa dla producenta ziołomiodów to opisywanie produktu jako tradycyjny preparat domowy, bez przypisywania mu konkretnych właściwości leczniczych, z naciskiem na składniki i ich tradycyjne zastosowanie – bez bezpośrednich twierdzeń medycznych.

Sprzedaż online – dodatkowe wymagania

Sprzedaż ziołomiodów przez internet wychodzi poza ramy klasycznej sprzedaży bezpośredniej i wiąże się z dodatkowymi obowiązkami prawnymi. Sprzedaż online do konsumentów wymaga zazwyczaj rejestracji działalności gospodarczej, o ile przychody przekraczają próg działalności nieewidencjonowanej (w 2025 roku: 75% minimalnego wynagrodzenia miesięcznie).

Ważna zasada: działalność nieewidencjonowana nie może być stosowana do sprzedaży produktów pochodzenia zwierzęcego – a miód, jako produkt pszczeli, jest produktem pochodzenia zwierzęcego. Oznacza to, że nawet drobna, okazjonalna sprzedaż ziołomiodów przez internet wymaga co najmniej wpisu do odpowiedniego rejestru zakładów.

Przy sprzedaży online obowiązują też przepisy ustawy o prawach konsumenta (prawo do odstąpienia od umowy w ciągu 14 dni), obowiązek prowadzenia regulaminu sklepu internetowego i polityki prywatności, a także przepisy RODO w zakresie przetwarzania danych osobowych kupujących. Sprzedaż transgraniczna (do innych krajów UE) wiąże się z koniecznością rejestracji do VAT OSS przy przekroczeniu progu 10 000 euro rocznie.

Kontrole i sankcje – czego unikać

Nieprawidłowości przy sprzedaży produktów pszczelarskich – w tym ziołomiodów – mogą być wykryte przez kilka różnych organów kontrolnych: Inspekcję Weterynaryjną, Inspekcję Sanitarną (Sanepid), Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS) oraz Inspekcję Handlową.

Za brak rejestracji pasieki w PIW grozi kara do ok. 44 518 zł (5-krotność przeciętnego wynagrodzenia). Za niewykonanie nakazu PLW – do ok. 71 228 zł. Kontrole targowisk, jarmarków i sprzedaży bezpośredniej są prowadzone regularnie, szczególnie w sezonie letnim i świątecznym.

Najczęstsze błędy pszczelarzy sprzedających ziołomiody to:

• Błędne etykietowanie – używanie nazwy „miód” dla produktu zawierającego dodatki
• Brak wykazu składników na etykiecie produktu wieloskładnikowego
• Niedozwolone oświadczenia zdrowotne – opisy właściwości leczniczych na etykiecie lub w materiałach marketingowych
• Brak rejestracji zakładu przed rozpoczęciem sprzedaży
• Sprzedaż poza terytorium uprawnionym w ramach sprzedaży bezpośredniej (ograniczenia geograficzne)
• Brak ewidencji sprzedaży wymaganej przez przepisy

Perspektywy prawne – czy przepisy się zmienią?

Środowisko pszczelarskie od lat postuluje doprecyzowanie przepisów dotyczących przetworzonych produktów pszczelarskich, w tym ziołomiodów. Brak dedykowanych regulacji powoduje niepewność prawną i utrudnia legalny rozwój tej branży.

Na poziomie Unii Europejskiej trwają prace nad aktualizacją przepisów dotyczących produktów pszczelarskich. Dyrektywa miodowa (2001/110/WE), zastąpiona przez aktualizowane przepisy, dotyczy wyłącznie czystego miodu pszczelego i nie obejmuje produktów z dodatkami. Ewentualne zmiany w regulacjach UE dotyczących żywności tradycyjnej i regionalnej mogłyby stworzyć dedykowaną kategorię dla takich produktów jak ziołomiód.

W Polsce inicjatywy legislacyjne zmierzające do ułatwienia sprzedaży produktów przetworzonych z pasieki są omawiane w środowiskach pszczelarskich i rolniczych. Do czasu ich wdrożenia producenci ziołomiodów muszą działać w oparciu o ogólne przepisy dotyczące żywności przetworzonej, co wiąże się z wyższymi wymogami formalnymi niż przy sprzedaży czystego miodu.

Praktyczne wskazówki dla pszczelarza-producenta ziołomiodów

Podsumowując, oto kluczowe praktyczne kroki dla pszczelarza chcącego legalnie sprzedawać ziołomiody:

1. Skonsultuj się z Powiatowym Inspektorem Sanitarnym (PIS) – przed rozpoczęciem produkcji ustal, w jakim reżimie prawnym będziesz działać; każdy inspektor może mieć nieco różną interpretację przy produktach mieszanych
2. Nie nazywaj produktu „miodem” – używaj nazwy „miód pszczeli z ziołami”, „preparat miodowo-ziołowy” lub podobnych opisowych nazw
3. Przygotuj pełną etykietę zgodną z rozporządzeniem 1169/2011 – wykaz składników, alergeny, wartość odżywcza, dane producenta
4. Nie stosuj oświadczeń leczniczych – ani na etykiecie, ani w mediach społecznościowych, ani na stronie www
5. Prowadź ewidencję każdej partii produkcyjnej i sprzedaży
6. Ubezpiecz się od odpowiedzialności cywilnej jako producent żywności – na wypadek roszczeń konsumentów
7. Śledź zmiany przepisów – regulacje dotyczące żywności są często aktualizowane; korzystaj z portali pszczelarskich i stron GIS/GIW

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy mogę sprzedawać ziołomiód jako pszczelarz bez zakładania firmy?

To zależy od skali i formy sprzedaży. Przy okazjonalnej, niewielkiej sprzedaży bezpośredniej konsumentom finalnym możliwe jest działanie bez rejestrowanej działalności gospodarczej – jednak zawsze wymagany jest wpis do rejestru zakładów (PLW lub PIS) i spełnienie wymogów sanitarnych. Działalność nieewidencjonowana nie ma zastosowania do produktów pochodzenia zwierzęcego (w tym miodu). Przy regularnej sprzedaży, sprzedaży internetowej lub do sklepów – rejestracja działalności gospodarczej jest zazwyczaj konieczna.

Czy ziołomiód można sprzedawać na targu lub jarmarku?

Tak, ale wyłącznie po uzyskaniu odpowiednich wpisów do rejestrów. Sprzedaż na targowiskach jest kontrolowana przez Inspekcję Handlową i Sanepid – szczególnie intensywnie w sezonie letnim i przedświątecznym. Każdy sprzedawca na stoisku musi posiadać dokumenty potwierdzające legalność produkcji, prawidłowo oznakowane produkty i – przy większej skali – dokumentację partii produkcyjnych.

Jak prawidłowo nazwać ziołomiód na etykiecie, skoro nie można użyć słowa „miód”?

Słowa „miód” używać można – ale nie jako jedynej nazwy produktu. Prawidłowe nazwy to: „Miód pszczeli z majerankiem”, „Miód pszczeli z cynamonem i imbirem”, „Preparat miodowo-ziołowy z tymiankiem”. Ważne jest, by nazwa oddawała wieloskładnikowy charakter produktu i nie sugerowała, że jest to czysty miód. Unikaj też słowa „leczniczy” czy „terapeutyczny” – tego rodzaju określenia wchodzą w zakres regulacji o oświadczeniach zdrowotnych i mogą być zakwestionowane przez organy kontrolne.

Czy mogę opisywać właściwości ziołomiodu na moim blogu lub w mediach społecznościowych?

Z ostrożnością – tak. Możesz pisać o tradycyjnym zastosowaniu ziół i miodu w medycynie ludowej, podawać informacje o składnikach aktywnych oraz cytować badania naukowe. Nie możesz jednak twierdzeć, że twój produkt „leczy kaszel”, „obniża cukier”, „leczy stawy” ani przypisywać mu konkretnych właściwości leczniczych w kontekście bezpośredniej sprzedaży. Granica jest cienka – pomocna jest konsultacja z prawnikiem specjalizującym się w prawie żywnościowym lub z Inspekcją Handlową.

Czy potrzebuję badań laboratoryjnych produktu przed sprzedażą?

Badania laboratoryjne nie są formalnie obowiązkowe dla małych producentów działających w ramach sprzedaży bezpośredniej lub RHD. Jednak przy sprzedaży komercyjnej na szerszą skalę są wysoce zalecane – potwierdzają bezpieczeństwo produktu, są dowodem należytej staranności przy ewentualnych kontrolach i budują wiarygodność marki. Badania mogą obejmować: zawartość wody (aktywność wody), obecność pleśni i drożdży, zawartość HMF (5-hydroksymetylofurfuralu) i ewentualnie pozostałości pestycydów w ziołach.

Co grozi za sprzedaż ziołomiodów bez rejestracji?

Niezarejestrowana sprzedaż produktów spożywczych może skutkować nakazem wstrzymania sprzedaży, koniecznością wycofania produktu z rynku, karą administracyjną nałożoną przez PLW lub Sanepid (od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych w zależności od naruszenia) oraz odpowiedzialnością karną przy świadomym naruszeniu przepisów o bezpieczeństwie żywności. Organy kontrolne prowadzą regularne kontrole, szczególnie na targowiskach, jarmarkach i w mediach społecznościowych.

Czy mogę sprzedawać ziołomiody przez sklep internetowy w ramach działalności nieewidencjonowanej?

Nie. Działalność nieewidencjonowana nie może obejmować sprzedaży produktów pochodzenia zwierzęcego – a miód pszczeli jest produktem pochodzenia zwierzęcego. Nie ma znaczenia, że produkt jest przetworzony lub że przychody są niskie. Sprzedaż ziołomiodów przez internet wymaga co najmniej wpisu do rejestru zakładów sanitarnych i – przy regularnej działalności – rejestracji działalności gospodarczej.