Dlaczego warto tworzyć nowe rodziny pszczele?

Tworzenie nowych rodzin pszczelich to jeden z najważniejszych zabiegów w nowoczesnej gospodarce pasiecznej. Pozwala nie tylko powiększyć pasiekę, ale także odmłodzić pogłowie, poprawić zdrowotność rodzin i zwiększyć wydajność miodową. Sztuczne rozmnażanie rodzin daje pszczelarzowi pełną kontrolę nad terminem, siłą i składem nowych rodzin, co przekłada się na większą stabilność i sukces w prowadzeniu pasieki.

Nowe rodziny mogą być także ratunkiem w przypadku strat zimowych lub chorób. Odpowiednio przeprowadzone zabiegi pozwalają uniknąć nastroju rojowego i lepiej wykorzystać potencjał produkcyjny silnych rodzin. To także szansa na wprowadzenie wartościowych matek i poprawę cech użytkowych pszczół.

Najlepszy czas na tworzenie nowych rodzin

Optymalny termin na tworzenie nowych rodzin przypada na późną wiosnę i początek lata, gdy minie ryzyko majowych przymrozków, a rodziny produkcyjne osiągną pełnię rozwoju. W większości regionów Polski jest to połowa maja do końca czerwca. W tym okresie w ulach jest dużo czerwiu i młodych pszczół, co sprzyja szybkiemu rozwojowi odkładów.

Wczesne tworzenie odkładów pozwala na ich dobre rozbudowanie przed zimą i daje czas na poddanie wartościowych matek. Zbyt późne zakładanie nowych rodzin może skutkować słabym rozwojem i problemami z przezimowaniem.

Metody tworzenia nowych rodzin pszczelich

Najpopularniejsze metody to:

• Tworzenie odkładów – polega na pobraniu kilku plastrów z czerwiem i pokarmem wraz z obsiadającymi je pszczołami z jednej lub kilku rodzin i umieszczeniu ich w nowym ulu. Do odkładu można poddać nową matkę lub pozwolić pszczołom na wychów własnej.
• Dzielenie „na pół lotu” – ul z rodziną dzieli się na dwie części, z których jedna pozostaje na starym miejscu (otrzymuje pszczoły lotne), a druga jest przestawiana w inne miejsce (zostają młode pszczoły i matka).
• Nalot na matkę lub matecznik – metoda polegająca na ustawieniu nowego ula w miejscu starego i przeniesieniu tam plastrów z czerwiem oraz poddaniu matecznika lub matki.
• Tworzenie zsypańców – polega na zsypaniu pszczół z kilku rodzin do nowego ula i poddaniu im matki.

Każda z tych metod ma swoje zalety i najlepiej sprawdza się w określonych warunkach pasieki oraz przy konkretnych celach hodowlanych.

Jak prawidłowo wykonać odkład pszczeli?

Aby wykonać odkład pszczeli, należy wybrać silną rodzinę macierzystą, z której pobieramy 2–3 ramki z czerwiem (najlepiej zasklepionym) oraz 1–2 ramki z pokarmem i pierzgą. Ramki te umieszczamy w nowym ulu lub skrzynce odkładowej, dodając młode pszczoły (najlepiej strząsnąć je z plastrów).

Do odkładu można od razu poddać nową matkę lub matecznik, albo pozwolić pszczołom na wychów własnej królowej. Przez pierwsze dni odkład powinien być ustawiony w cieniu lub chłodnym miejscu, a następnie przeniesiony na stałe stanowisko, najlepiej oddalone o kilka kilometrów od pasieki, by zapobiec powrotowi pszczół lotnych do macierzaka.

Zalety i cele tworzenia nowych rodzin

Tworzenie nowych rodzin pozwala:

• Powiększyć pasiekę bez zakupu rodzin z zewnątrz.
• Odmłodzić pogłowie i poprawić zdrowotność pszczół.
• Wprowadzić wartościowe matki i wyselekcjonowane cechy użytkowe.
• Rozładować nastrój rojowy i zredukować ryzyko rójki.
• Wzmocnić słabe rodziny poprzez łączenie lub przekładanie plastrów z czerwiem.
• Zwiększyć bezpieczeństwo pasieki na wypadek strat zimowych lub chorób1284.

Kierowanie rozwojem rodzin pszczelich

Kierowanie rodzinami pszczelimi polega na świadomym planowaniu i realizacji zabiegów, które mają zapewnić optymalną siłę i strukturę rodzin na czas występowania głównych pożytków. Kluczowe jest dostosowanie liczby pszczół do przewidywanych zbiorów miodu, zapobieganie nastrojowi rojowemu oraz zapewnienie odpowiedniego zapasu pokarmu i przestrzeni w ulu.

Pszczelarz powinien regularnie kontrolować stan rodzin, wymieniać stare matki na młode, poszerzać gniazda, usuwać stare plastry i dbać o zdrowotność pszczół. W razie potrzeby łączy się słabe rodziny lub dzieli silne, by zapewnić równomierny rozwój całej pasieki9.

Łączenie i wzmacnianie rodzin pszczelich

W praktyce często zachodzi potrzeba łączenia rodzin pszczelich – szczególnie na wiosnę lub przed zimą. Łączy się zwykle dwie słabe rodziny w jedną silną, co zwiększa ich szanse na przeżycie i pozwala lepiej wykorzystać pożytki. Najlepiej łączyć rodziny zdrowe, bezmateczne z rodzinami z matką, stosując gazetę lub kratę odgrodową jako barierę przejściową.

Wzmacnianie rodzin polega także na dokładaniu ramek z czerwiem lub młodymi pszczołami, podkarmianiu i zapewnieniu dostępu do wody. Odpowiednie zarządzanie siłą rodzin pozwala utrzymać wysoką produktywność i zdrowotność w pasiece.

Najczęstsze błędy i jak ich unikać

Do najczęstszych błędów należy zbyt późne lub zbyt wczesne tworzenie odkładów, pobieranie zbyt dużej liczby ramek z rodzin macierzystych, brak poddania matki do odkładu, nieodpowiednie zabezpieczenie przed powrotem pszczół lotnych oraz łączenie rodzin chorych ze zdrowymi.

Aby uniknąć problemów, należy zawsze wybierać silne, zdrowe rodziny do tworzenia odkładów, przestrzegać terminów i zasad higieny, a także regularnie monitorować kondycję rodzin po zabiegach.

Praktyczne wskazówki dla pszczelarzy

• Planuj tworzenie nowych rodzin z wyprzedzeniem, uwzględniając siłę pasieki i przewidywane pożytki.
• Wykonuj odkłady po ustąpieniu ryzyka przymrozków, najlepiej w połowie maja.
• Pamiętaj o poddaniu wartościowej matki do odkładu, by zapewnić szybki rozwój.
• Oddalaj nowe rodziny od macierzystych, by ograniczyć powroty pszczół lotnych.
• Regularnie kontroluj stan odkładów i zapewnij im odpowiednie warunki do rozwoju.

FAQ

Jakie są najważniejsze zalety tworzenia nowych rodzin pszczelich?

Nowe rodziny pozwalają powiększyć pasiekę, odmłodzić pogłowie, poprawić zdrowotność pszczół, rozładować nastrój rojowy i wprowadzić wartościowe matki.

Kiedy najlepiej tworzyć odkłady pszczele?

Najlepiej tworzyć odkłady po ustąpieniu przymrozków, czyli od połowy maja do końca czerwca, gdy rodziny są silne i mają dużo czerwiu.

Czy każda rodzina nadaje się do tworzenia odkładów?

Najlepiej wybierać silne, zdrowe rodziny z dużą ilością czerwiu i młodych pszczół – słabe lub chore rodziny nie nadają się do tego celu.

Jak poddać nową matkę do odkładu?

Matkę poddaje się w klateczce po kilku godzinach od utworzenia odkładu lub po kilku dniach, gdy pszczoły są spokojniejsze i łatwiej ją akceptują.

Jak uniknąć powrotu pszczół lotnych do macierzaka?

Najskuteczniej jest przenieść odkład co najmniej 3–4 km od pasieki lub zamknąć wlotek na 2 dni i zapewnić wentylację, by pszczoły przyzwyczaiły się do nowego miejsca.