Pszczoła Buckfast to jedna z najbardziej cenionych ras pszczół miodnych na świecie, a Buckfast-Zuchtgemeinschaft Friedrichskoog (BZF) należy dziś do czołowych europejskich ośrodków jej hodowli. Aby zrozumieć znaczenie tej stacji hodowlanej, trzeba sięgnąć do samych początków rasy – do angielskiego opactwa i wizjonerskiej pracy benedyktyńskiego mnicha.

Początki rasy Buckfast

W 1913 roku Wielką Brytanię ogarnęła katastrofalna epidemia świdraczka pszczelego (Acarapis woodi), pasożyta dziesiątkującego rodziny pszczele na całych wyspach. Do 1916 roku pasożyt dotarł do klasztoru Buckfast Abbey w Devon, niszcząc 30 z 46 rodzin pszczelich przebywających na terenie opactwa.

Przetrwały tylko te rodziny, które posiadały domieszkę krwi pszczoły włoskiej (Apis mellifera ligustica). To właśnie ich przeżycie stało się fundamentem przyszłej rasy. Odpowiedzialnością za pasiekę obarczony został wtedy młody mnich – Brat Adam, urodzony jako Karl Kehrle, Niemiec z pochodzenia.

Brat Adam – architekt nowej rasy

Brat Adam (1898-1996) przez ponad 70 lat prowadził systematyczną pracę hodowlaną, krzyżując starannie wybrane rasy pszczół z różnych zakątków Europy i Afryki. Efektem tych dekad pracy jest hybryda łącząca w sobie cechy siedmiu ras, m.in. A. m. ligustica z północnych Włoch, czarnej pszczoły A. m. mellifera z Francji i Wielkiej Brytanii oraz pszczół z Cypru.

Aby zapewnić kontrolowane kojarzenie, Brat Adam założył izolowaną stację unasiennienia na Dartmoor – terenie o surowym klimacie, z nielicznym pogłowiem pszczół dzikich. Stacja ta stała się kamieniem węgielnym całego programu hodowlanego Buckfast i wzorem dla późniejszych europejskich belegstelle.

Każde nowe skrzyżowanie z obcą rasą wymagało około 10 lat pracy, zanim pożądane geny utrwaliły się w populacji. Dopiero po tym czasie nową kombinację włączano do linii hodowlanej jako stabilny element. Tak powstawała pszczoła łagodna, płodna, zdrowa i wydajna – synonim wymarzonej pszczoły pasiecznej.

Narodziny organizacji europejskich

Po śmierci Brata Adama w 1996 roku hodowlę Buckfastów przejęły stowarzyszenia pszczelarzy zrzeszone w Gemeinschaft der europäischen Buckfastimker (GdeB) – Wspólnocie Europejskich Pszczelarzy Buckfast. Organizacja ta prowadzi oficjalny rejestr rodowodów pszczół buckfast, sięgający czasów samego Brata Adama.

W ramach tej wspólnoty działają liczne regionalne grupy hodowlane, które współpracują przy doborze linii ojcowskich i macierzystych. Wymiana materiału hodowlanego między breeders z różnych krajów pozwala zachować różnorodność genetyczną i unikać chowu wsobnego. To właśnie w tym środowisku wyrosła i uformowała się stacja Friedrichskoog.

Friedrichskoog – serce hodowli w Niemczech

Friedrichskoog to niewielka miejscowość na surowym zachodnim wybrzeżu Szlezwiku-Holsztynu w północnych Niemczech. Warunki klimatyczne tego regionu – wietrzna ekspozycja, chłodne lato, ograniczone pożytki – od lat sprawiają, że jest to doskonałe miejsce do selekcji pszczół pod kątem wytrzymałości i zdolności przeżycia.

Landbelegstelle Friedrichskoog (lądowa stacja unasiennienia w Friedrichskoog) funkcjonuje jako punkt lotowy dla matek i trutni z wyselekcjonowanych rodzin hodowlanych. Naturalne krycie w izolowanym terenie, gdzie latają wyłącznie trутnie z kontrolowanych kolonii, daje hodowcom pewność co do ojcostwa kolejnych pokoleń. Jest to odpowiednik słynnej stacji Brata Adama na Dartmoor – tyle że transponowany w realia północnoeuropejskie.

Dr Peter Stöfen i BZF

Kluczową postacią hodowli buckfast w Friedrichskoog jest dr Peter Stöfen, pszczelarz i lekarz, który od ponad 20 lat prowadzi Imkerei Dr. Peter Stöfen, działającą pod kodem hodowlanym BZF (Buckfast-Zuchtgemeinschaft Friedrichskoog). Jego pasieka zlokalizowana jest w pobliskiej miejscowości Elpersbüttel, a stacja krycia w Friedrichskoog dostarcza matek na niemal cały kontynent.

Program hodowlany BZF opiera się na ścisłym, wieloetapowym procesie selekcji. Każdego roku ze starannie dobranej matki trutniowej pozyskuje się 150-200 córek, które kryją się na Friedrichskoog. Spośród sióstr wybiera się 60 najlepszych jako kolonie trutniowe na kolejny sezon, a z nich – 3 najlepsze matki hodowlane, które dają podstawę do produkcji matek sprzedawanych klientom.

Kryteria selekcji w BZF

Hodowcy BZF przykładają szczególną wagę do dwóch nowoczesnych parametrów selekcji: SMR (Suppressed Mite Reproduction – zdolność do tłumienia rozrodu Varroa) oraz HYG (Hygienic Behaviour – zachowanie higieniczne kolonii). Matka trutniowa dla sezonu 2025 osiągnęła wynik 100% w teście HYG oraz 78% SMR – wyjątkowo wysokie wskaźniki odporności naturalnej.

Równie ważne pozostają klasyczne cechy Buckfasta: łagodność temperamentu, niski instynkt rojowy, dobra zimowla i wysoka miodność. Dopiero gdy zdolność do radzenia sobie z roztoczem Varroa zostanie genetycznie ustabilizowana, BZF planuje powrócić do intensywniejszej selekcji pod kątem wydajności miodowej.

Rodowody BZF w bazie europejskiej

Wszystkie matki produkowane przez BZF są wpisywane do europejskiej bazy rodowodów GdeB (buckfast-pedigree.eu), co pozwala śledzić pochodzenie każdej królowej na przestrzeni wielu pokoleń. Kod hodowlany BZF jest jednoznacznym identyfikatorem linii Friedrichskoog w całym systemie pedigree europejskich Buckfastów.

Dzięki pełnej dokumentacji hodowlanej każdy pszczelarz kupujący matkę z kodem BZF może sprawdzić jej rodowód, poznać linie ojcowskie i macierzyste, a nawet sięgnąć kilkanaście pokoleń wstecz. To poziom transparentności niespotykany w hodowli wielu innych ras pszczół. Dla hodowców zaawansowanych, planujących własne programy selekcji, jest to bezcenne narzędzie.

Znaczenie dla hodowli europejskiej

Buckfast Friedrichskoog odgrywa istotną rolę w zachowaniu integralności genetycznej rasy na skalę kontynentalną. Współpraca BZF z innymi hodowcami – m.in. z Detlevem Bielem (DB), Paulem Jungelsem (PJ) czy Klausem Sickiem (KWS) – pozwala na stały dopływ świeżej krwi bez ryzyka chowu wsobnego.

Matki BZF są wysyłane do pszczelarzy na terenie całej Unii Europejskiej, a ich renoma sprawia, że stacja Friedrichskoog jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych adresów w europejskim świecie pszczelnym. Dla polskich hodowców Buckfastów zakup matki z Friedrichskoog to często punkt wyjścia do budowania własnych linii o udokumentowanym rodowodzie.

Wpływ na hodowlę w Polsce

Polska posiada prężnie działające środowisko hodowców Buckfasta, a matki z Friedrichskoog należą do najczęściej importowanych w naszym kraju. Dzięki dostępności bazy rodowodów GdeB polscy hodowcy mogą w pełni korzystać z dokumentacji BZF i integrować linie Friedrichskoog z własnymi programami hodowlanymi.

Zarówno pasieki komercyjne, jak i hobbyści doceniają cechy charakterystyczne pszczół z Friedrichskoog: stabilny charakter, odporność na Varroa, higieniczne zachowanie i typowe cechy Buckfasta – łagodność, niski rojliwość, obfite czerwienie matek sięgające nawet 3000 jaj dziennie. To sprawia, że matki BZF są chętnie wybierane zarówno do pasiek produkcyjnych, jak i do dalszej hodowli.

FAQ

Czym różni się pszczoła Buckfast od pszczoły kraińskiej?

Buckfast to hybryda siedmiu ras pszczół, stworzona przez człowieka z myślą o łączeniu cech użytkowych, podczas gdy pszczoła kraińska (Apis mellifera carnica) jest rasą naturalnie ukształtowaną. Buckfast cechuje się na ogół wyższą miodnością i większą odpornością na Varroa wypracowaną przez selekcję, choć krainka słynie z wyjątkowej łagodności i doskonałej zimowli.

Czy każda matka z Friedrichskoog jest wolna od leczenia Varroa?

Nie każda – ale BZF prowadzi specjalną linię HYG+ / Varroa untreated, przeznaczoną dla hodowców dążących do naturalnej odporności. Matki z tej linii wywodzą się z kolonii, które przez co najmniej jeden sezon radziły sobie z Varroa bez interwencji chemicznej.

Co oznacza kod BZF w rodowodzie matki pszczelej?

Kod BZF (Buckfast-Zuchtgemeinschaft Friedrichskoog) to unikatowy identyfikator hodowlany nadany przez europejski rejestr GdeB, który jednoznacznie wskazuje, że matka lub linia pochodzi ze stacji hodowlanej w Friedrichskoog prowadzonej przez dr. Petera Stöfena.

Jak długo trwa proces utrwalania nowej linii hodowlanej w BZF?

Zgodnie z tradycją hodowli Buckfast, którą BZF kontynuuje, wprowadzenie i utrwalenie nowych cech genetycznych zajmuje około 10 lat wielopokoleniowej selekcji. Dlatego hodowcy BZF pracują jednocześnie na kilku liniach o różnym stopniu zaawansowania.

Czy możliwy jest zakup matek BZF przez internet?

Tak – pasieka Dr. Petera Stöfena prowadzi sprzedaż online z wysyłką na terenie całej Unii Europejskiej, oferując zarówno matki naturalnie unasiennione na Friedrichskoog, jak i matki hodowlane z pełną dokumentacją rodowodową.